About the Atharva Veda:- The Atharva Veda (अथर्ववेद) is the fourth and most practical of the four Vedas. Named after the sage Atharvan, it is a collection of 6,150 mantras organized into 20 Kandas (books) that deal with the concerns of everyday human life — health, healing, protection from evil, prosperity, longevity, and domestic harmony.

Sanatana Dharm సనాతన ధర్మం  Sanatana Dharm సనాతన ధర్మం  Sanatana Dharm సనాతన ధర్మం
stroms  Srimad Bhagavad Gita  Valmiki Ramayanam/Valmiki Ramayanam

Atharva Veda - All 19 Kandas -
(81 verses)


Kanda 6 · Verse 1

इन्द्राय सोममृत्विजः सुनोता च धावत । स्तोतुर्यो वाचः शृणवद्धवं च मे ॥ १ ॥

O priests, press the Soma for Indra and run swiftly, so that He who hears the praise may listen to my words and my call.

हे ऋत्विजों, इन्द्र के लिए सोम रस निकालो और दौड़ो। जो स्तुति करने वाले की वाणी सुने और मेरे आह्वान को भी सुने।

Kanda 6 · Verse 1

त्वष्टा मे दैव्यं वाचः । पूर्वन्त्यो ब्रह्मणास्पतिः । पुत्रैर्ब्रह्मभिरदि- तिर्नु पातु नो दुष्टरं त्रायमाणं सहः ॥ १ ॥

May Tvasta, the divine architect, and Brahmanaspati, the lord of prayer, protect us with their divine speech. May Aditi, the mother of gods, and her sons, along with strength, guard us from all that is harmful.

हे विश्वकर्मा, आप दिव्य वाणी के रचयिता हैं। हे ब्रह्म के स्वामी, आप ही हमारे पूर्वज हैं। अदिति अपने पुत्रों के साथ हमारी रक्षा करें, ताकि हम किसी भी कष्ट से मुक्त रहें और बलवान बने रहें।

Kanda 6 · Verse 1

योऽस्मान्ब्रह्मणस्पतिंऽदैवोऽभिमन्ते । सर्वे तं रन्धयासि मे यजमानाय सुन्वते ॥ १ ॥

Yo'smānbrahmaṇaspate'devo abhimanyate. Sarvaṁ taṁ randhayāsi me yajamānāya sunvate.

जो देवों का स्वामी, ब्रह्मपति, हमें अपना मानता है, वह यजमान के लिए सब कुछ सिद्ध करता है। वह हमारे यज्ञ में सब कुछ पूर्ण करता है।

Kanda 6 · Verse 1

वाञ्छ मे तन्वं पादौ वाञ्छ वाञ्छ सवच्यौ । अक्षयौ वृषण्यन्त्याः केशां मां ते कामेन शुष्यन्तु ॥ १ ॥

Vāñcha me tanvaṁ pādau vāñcha vāñcha sakthyau. Akṣyau vṛṣaṇyantyāḥ keśāṁ mām te kāmena śusyantu.

हे प्रिय, मैं तुम्हारे चरणों की कामना करता हूँ, तुम्हारे मुख की भी। तुम्हारे केश काम से सूख जाएँ, और तुम्हारे वृषण (अंडकोष) अक्षय (कभी नष्ट न होने वाले) हों।

Kanda 6 · Verse 1

परि घामिव सूर्योऽ हीनां जनिमागमम्। रात्रि जगदिवा न्यद्धंसातेनां ते वारये विषम्॥ १ ॥

Just as the sun dispels darkness, so too does this knowledge remove the poison of ignorance, which is the root of all suffering.

सूर्य जैसे अंधकार को दूर करता है, वैसे ही यह ज्ञान अज्ञान को दूर करता है। यह ज्ञान सभी दुखों का नाश करता है और विष के समान कष्टों से बचाता है।

Kanda 6 · Verse 1

पुनन्तु मा देवजनाः पुनन्तु मनवो धिया । पुनन्तु विश्वा भूतानि पवमानः पुनातु मा ॥ १ ॥

Punantu mā devajāḥ punantu manavo dhiyā. Punantu viśvā bhūtāni pavamānaḥ punātu mā.

हे देवगण और मनुष्यगण, अपनी बुद्धि से मुझे पवित्र करें। सभी प्राणी मुझे पवित्र करें, और वायु मुझे शुद्ध करे।

Kanda 6 · Verse 1

प्राग्नये वाचमीराय वृष्भ्वाय क्षितीनाम् । स नः पर्षदति द्विषः ॥ १ ॥

To Agni, the lord of speech and the bull of peoples, may he ferry us across all hatred.

हे अग्निदेव, वाणी के स्वामी, प्रजाओं के रक्षक, आप हमारी रक्षा करें और हमें शत्रुओं से पार कराएं।

Kanda 6 · Verse 1

उप प्रागITSहस्राक्षो युक्तवा शपथो रथम्। शप्तारमन्विच्छन्मम् वृकड्वाविमतो गृहम्॥ १ ॥

Seeking the one who cursed him, Indra, the thousand-eyed god, mounted his chariot, and pursued the wolf-like demon to his home.

यह श्लोक कहता है कि इंद्र ने अपने रथ को रोका और शपथ लेते हुए उस व्यक्ति को ढूंढने लगे जिसने उन्हें शाप दिया था, जैसे कोई भेड़िया अपने शिकार को ढूंढता है।

Kanda 6 · Verse 1

अग्निः प्रातःसवने पात्रस्मान् विश्वानरो विश्वकृदृिश्वशं- । स नः पावकं द्रविणे दधात्वयुष्मन्तः सहभक्षः श्याम ॥ १ ॥ Agniḥ prātaḥsavane pātvasmān vaiśvānaro viśvakṛdviśvaśaṁbhūḥ. Sa naḥ pāvako dravine dadhātvāyuṣmantah sahabhakṣāḥ syāma.

May Agni, the universal fire, the creator and sustainer of all, protect us in the morning rite. May He, the purifier, grant us prosperity and long life, so that we may partake together.

हे अग्निदेव, आप प्रातःकाल के यज्ञ में हमारी रक्षा करें। आप सर्वव्यापी, विश्व के रचयिता और सबके कल्याणकारी हैं। आप हमें पवित्र धन प्रदान करें और हम सब दीर्घायु होकर साथ-साथ भोजन करें।

Kanda 6 · Verse 1

Idamidvã u bheṣajamidaṁ rudrasya bheṣajam. Yeneṣumekatejanāṁ śataśalyāmapabravat.

This is the sure cure, this is the medicine prescribed by Rudra, the physician, by which the arrow with a single shaft and the arrow with a hundred shafts is drawn out and the wound is cured.

यह औषधि है, यह रुद्र की औषधि है, जिसने एक तेज बाण से सौ घावों को दूर किया। यह औषधि सभी दुखों को हरने वाली है, जैसे रुद्र के बाण ने अनेक घावों को शांत किया। यह दिव्य औषधि है, जो रुद्र की शक्ति से युक्त है, और जिसने एक ही वार में अनेक कष्टों का निवारण किया।

Kanda 6 · Verse 1

यशसं मेन्द्रो मधुवान्कृणोतु यशसं द्यावापृथिवी उभे इमे । यशसं मा देवः सविता कृणोतु प्रियो दातुर्दक्षिणायै इह स्याम् ॥ १ ॥

Yaśasaṁ mendro maghavāṅkr̥ṇotu yaśasaṁ dyāvāpr̥thivī ubhe ime. Yaśasaṁ mā devaḥ savitā kṛṇotu priyo dāturdaṅkṣiṇāyai iha syām.

हे इंद्र, आप मुझे यश प्रदान करें। हे द्यावा-पृथ्वी, आप दोनों भी मुझे यश दें। हे सविता देव, आप मुझे यश प्रदान करें, जिससे मैं दान देने वाले के लिए प्रिय बनूँ।

Kanda 6 · Verse 1

वैश्वानरो रश्मिभिर्र्भिनः पुनातु वातःः प्राणेनैभिरो नभैभः । द्यावापृथिवी पर्य्यस्त्ं पर्य्यस्त्ं ऋतावरी य juziye नः पुनीताम् ॥ १ ॥

May Vaishvanara, universal lord of humanity, the sun and the cosmic heat of vitality, benefactor of

यह श्लोक ईश्वर से प्रार्थना करता है कि वह अपनी दिव्य शक्ति से हमें पवित्र करे। अग्नि, वायु और पृथ्वी-आकाश हमें शुद्ध करें, जिससे हम आध्यात्मिक रूप से उन्नत हों।

Kanda 6 · Verse 1

आयमन्तसवितृ क्षुरेणोष्णेन वायोदकेनहि । आदित्या रुद्रा वसव उन्दन्तु सचेतसः सोमस्य राज्ञो वपतु प्रचेतसः ॥ १ ॥

May the Adityas, Rudras, and Vasus, with their awakened minds, anoint you with the sun's sharp, warm rays and water. May the wise ones consecrate you to Soma, the king.

हे सूर्य देव, अपने उष्ण किरणों से और हे वायु देव, अपने जल से, हे आदित्य, रुद्र और वसुगण, सचेत होकर मुझे सींचें। हे प्रचेतस, सोमराज का अभिषेक करें।

Kanda 6 · Verse 1

यथा मांसं यथा सुरा यथाक्षा अधिदेवने । यथा पुंसो वृष्यण्यत स्त्रियां निह्यन्यते मनः । एवा ते अघ्ने मनोऽधि वत्से नि हन्यताम् ॥ १ ॥

Yathā māṁsaṁ yathā surā yathākṣā adhidevane. Yathā puṁso vṛṣaṇyataḡ striyāṁ nihanyate manaḡ. Evā te aghnye mano'dhi vatse ni hanyatām.

जैसे मांस, मदिरा, जुआ और स्त्री के प्रति पुरुष का मन आसक्त हो जाता है, वैसे ही हे अघ्ने (अग्नि की तरह तेजस्वी)! तुम्हारा मन इस बछड़े में स्थिर हो जाए।

Kanda 6 · Verse 1

सं वः पृच्यन्तां तन्वंः । सं मनांसि समु व्रता । सं वोऽयं ब्रह्मोत्पतिभर्गुः । सं वो अजीगमत् ॥ १ ॥

O people of the world, be united together in body, mind and soul, and in all your commitments of values and disciplines of universal Dharma. May the omnipresent Brahmanaaspati, lord of infinite knowledge, and Bhaga, lord giver of honour, excellence and glory lead you and keep you committed to unity and united action.

आपकी सेवा में प्रस्तुत है संस्कृत श्लोक का सरल और स्पष्ट हिंदी अनुवाद: हे देवताओं, तुम्हारे शरीर, मन और कर्म एक साथ मिलें। यह ब्रह्म (ईश्वर) तुम्हें उत्पन्न करके, तुम्हारे साथ सब ओर विचरण करे।

Kanda 6 · Verse 1

Nirmuṁ núḍa okasaḥ sapato yah prtanyati. Nairbāḍhye na haviṣendṛa enam parāśarit.

Indra, ruler of the dominion, drive off from the homeland the enemy that marches upon us with his forces. The ruler should drive off and destroy such enemy with the inviolable treatment that he deserves.

यह श्लोक कहता है कि जो व्यक्ति अपने घर (शरीर) से मोह को त्याग देता है, वह इंद्र के समान शक्तिशाली हो जाता है और उसे कोई बाधा नहीं रोक पाती। ऐसे व्यक्ति को कोई भी शत्रु पराजित नहीं कर सकता।

Kanda 6 · Verse 1

तेन भूतेन हविष्षायमा प्यायतां पुनः । जायाँ यामस्मा आवाक्षुस्तां रसेनार्ध वर्धताम् ॥ १ ॥ Tena bhūtena haviṣāyamaṁ pyāyatāṁ punaḥ. Jayāṁ yāmasmā āvakṣustāṁ rasenābhi vardha- tām.

Let this couple grow to prosperity by the liberal havi they offer into the home yajna, let it grow continuously. Let the wife that the community has given to the husband, let her too grow by love in the family.

उस अन्न से तृप्त होकर, वह फिर से पुष्ट हो। जिस स्त्री को हमने प्राप्त किया है, वह रस से परिपूर्ण होकर बढ़ती रहे।

Kanda 6 · Verse 1

Āgacchata āgatasya nāma gr̥hnāmyāyatah. Indrasya vr̥traghno vanve vāsavasya śatakratoḥ.

The bridegroom that was to come is come, and has now here arrived. In observance of law and custom, I acknowledge and welcome him in truth. And I thank and adore Indra, lord omnipotent, destroyer of darkness and evil, giver of settlement in peace and prosperity, divine harbinger of the fruits of a hundred noble acts of

हे आने वाले, मैं तुम्हारा नाम पुकारता हूँ। तुम इंद्र हो, वृत्रहंता, वासव, शतक्रतु हो।

Kanda 6 · Verse 1

देवा अदः सूर्यो अददाद् धौरदात्पृथिब्यै दात् । तिस्रः सरस्वतीरदुः सचित्ता विषादूषणम् ॥ १ ॥

The gods gave this sun, the sky gave to the earth, and three Sarasvatis gave freedom from poison.

यह श्लोक बताता है कि सूर्य ने प्रकाश दिया, पृथ्वी ने धारण किया, और तीन देवियों ने ज्ञान और शांति प्रदान की, जिससे सभी प्रकार के दुखों का निवारण हुआ।

Kanda 6 · Verse 1

यथा मनो मनस्कैतैः परापतत्याशुमत् । एवा त्वं कासे प्र पत मनोऽनु प्रवाव्य्यम् ॥ १ ॥

Yathā mano manasketaih parāpatatyāśumat. Evā tvaṁ kāse pra pata manaso' nu pravāvyyam.

मन जिस प्रकार चंचल विचारों से शीघ्रता से भटक जाता है, उसी प्रकार तुम भी अपने मन के पीछे-पीछे दौड़ते हो।

Kanda 6 · Verse 1

यद्धस्ताभ्यां चक्रं किल्बिषण्याक्क्षणां गृतमुपलिप्समानाः । उग्रं पश्ये उग्रजितौ तदृधाप्सरस्सावतु दत्तामृणं नः ॥ १ ॥

Yaddhastābhyāṁ cakrṁ kilbiṣāṇyakṣaṇāṁ gṛtamupalipsamānāḥ. Ugrampaśye ugrajitau tadadāpsarasāvanu dattamṛṇaṁ naḥ.

हे भगवन, जो आपके हाथों में चक्र धारण करते हैं, जो पापियों को नष्ट करते हैं, और जो अत्यंत उग्र रूप धारण करते हैं, उन उग्र जीत वाले आपको देखकर, हे देव, आप हमें ऋण से मुक्त करें।

Kanda 6 · Verse 1

वनस्पते वीङ्गो हि भूया अस्मतस्खा प्रतंरं सुवीर्ः । गोभिः संनद्धो असि वीड्यस्वस्थाता ते जयतु जेत्वानि ॥ १ ॥

1. Vanaspate vidvango hi bhūyā asmatssakhā prataraṇaḥ suvirāḥ. Gobhiḥ samnaddho asi vidayasvasthātā te jayatu jetvānī.

वनस्पते, हे वनस्पतिराज! तुम्हारी शक्ति से हम सब बलवान हों। तुम सब ओर से सुरक्षित हो, तुम्हारी विजय निश्चित है।

Kanda 6 · Verse 1

विद्रुधस्य बलासस्य लोहितस्य वनस्पते । विसल्पकस्योऽषधे मोच्छिषः पिशितं चन ॥ १ ॥

Even the flesh of the afflicted, phlegmatic, or blood-diseased, or of those who have consumed poisonous plants or herbs, is not to be eaten.

यह श्लोक बताता है कि किसी भी प्रकार के रोग, जैसे सर्दी, रक्त विकार, या वनस्पति से उत्पन्न होने वाले रोग, तथा औषधियों के सेवन से उत्पन्न होने वाले कष्टों से पीड़ित व्यक्ति को मांस का सेवन नहीं करना चाहिए। यह शरीर को शुद्ध और रोगमुक्त रखने का निर्देश देता है।

Kanda 6 · Verse 1

Śakadhūmaṁ nakṣatrāṇi yadrājānamakurvata. Bhadraṁhamasmai prāyacchannidaṁ rāṣṭra- sāditi.

When the stars, like smoke from a sacrificial fire, indicated the king, this nation bestowed auspiciousness upon him.

यह श्लोक कहता है कि जब नक्षत्रों ने धूमिल आकाश को राजा बनाया, तो राष्ट्र ने उन्हें शुभता प्रदान की। यह राष्ट्र की उस शक्ति को दर्शाता है जो अपने शासक को चुनती है और उसे समृद्ध बनाती है।

Kanda 6 · Verse 1

अयं वज्रस्तर्पयतामृतस्यावास्य राष्ट्रमप हन्तु जीवितम् । शृणातु ग्रीवाः प्र शृणातुष्णिहां वृत्रस्यैव शचीपतिः ॥ १ ॥

May this thunderbolt, satisfying the nectar, destroy the life of the nation. May the lord of strength, like Indra, sever the necks of the enemies.

यह वज्रधारी इंद्र, जो अमृत के निवास स्थान हैं, शत्रु के जीवन का नाश करें। जैसे इंद्र ने वृत्र का वध किया था, वैसे ही वे शत्रुओं की ग्रीवाएँ काट डालें।

Kanda 6 · Verse 1

देवीं देव्यामधि जातां पृथिव्यामप्योषधे । तां त्वां नित्नालि केशेभ्यो दृंहणाय खनामसि ॥ १ ॥

Devī devyāmadhi jātā pṛthivīyāmasyoṣadhe. Tāṁ tvā nitnatni keśebhyo dṛṁhaṇāya khanāmasi.

हे देवी, जो पृथ्वी पर ओषधि के रूप में उत्पन्न हुई हैं, हम आपको बालों की मजबूती के लिए खोदते हैं।

Kanda 6 · Verse 2

आ यं विश्शान्तिन्दवो वायो न वृक्षमन्धसः । विरप्शिनि म्ृधो जहिRakṣasvinīḥ ॥ २ ॥

O Vayu, may the intoxicating Soma juices flow to you, like streams to a tree, and may you destroy the demons of strife.

हे वायुदेव, जैसे वृक्ष को फल से आच्छादित करते हैं, वैसे ही ये सोम की धाराएँ आपको प्राप्त हों। हे बलवान, शत्रु का नाश करें।

Kanda 6 · Verse 2

पवमानः पुनातु मा कृत्वे दर्शाय जीवसे । अथो अरिष्टतातये ॥ २ ॥

Pavamānaḥ punātu mā kr̥tve dakṣāya jīvase. Atho ariṣṭatātaye.

यह श्लोक प्रार्थना करता है कि पवित्र वायु (पवमान) हमें शुद्ध करे, जिससे हम एक उज्ज्वल और कष्ट-रहित जीवन जी सकें। यह हमें सभी प्रकार के दुखों और कष्टों से मुक्ति दिलाए।

Kanda 6 · Verse 2

यो रक्षांसि निजुर्वत्यग्निस्तिग्मेना शोचिषा । स नः पर्षदति द्विषः ॥ २ ॥

May that Agni, who with His fierce radiance destroys demons, protect us from our enemies.

जो अग्नि अपने तीक्ष्ण प्रकाश से राक्षसों को भस्म करती है, वही हमें शत्रुओं से पार कराए।

Kanda 6 · Verse 2

परिणो वृङ्ग्धि शपथं हृदमग्निरिवा दहन्। शप्तारं नो जहि दिवो वृक्षमिव शानिः॥ २ ॥

May the fire of truth consume our vows, and may the thunderbolt of heaven strike down those who curse us, like lightning felling a tree.

हे अग्निदेव, जैसे अग्नि सब कुछ जला देती है, वैसे ही आप भी हमारी शपथ को स्वीकार करें और हमें पाप से बचाएं। जैसे बिजली वृक्ष को नष्ट कर देती है, वैसे ही आप भी हमारे शत्रुओं का नाश करें।

Kanda 6 · Verse 2

Jālaṣeṇābhi siñcata jālāṣeṇopa siñcata. Jālaṣamugraṁ bheṣajaṁ tena no mṛḍa jīvase.

Wash the wound all round with water medication, wash it on and in with water medication. Jalasha, the medicinal water, is very intense in action. O physician, be kind and gracious with intense Jalasha for a long healthy life.

यह श्लोक ईश्वर से प्रार्थना करता है कि वह हमें अपने जल रूपी अमृत से सींचे, जो हमारे जीवन को शुद्ध और पोषित करे, और इस प्रकार हमें मृत्यु के भय से मुक्त कर आनंद प्रदान करे।

Kanda 6 · Verse 2

यथेन्द्रो द्यावापृथिव्योरयशस्वन् यथापा ओषधीषु यशस्वतीः । एवा विश्वेषु देवेषु वयं सर्वेषु यशसः स्याम् ॥ २ ॥

Yathendro dyāvāpr̥thivyor yaśasvān yathāpa oṣadhīṣu yaśasvatīḥ. Evā viśveṣu deveṣu vayaṁ sarveṣu yaśasaḥ syām.

जैसे इन्द्र द्यावापृथिवी (आकाश और पृथ्वी) में यशस्वी हैं, और जैसे ओषधियाँ (वनस्पतियाँ) सभी में यशस्वी हैं, उसी प्रकार हम भी सभी देवताओं में यशस्वी हों।

Kanda 6 · Verse 2

आदितिः श्मश्रु वपत्वाप उन्दन्तु वर्चासा । चिकित्सतु प्रजापतिर्दीर्घायुत्वाय चक्षसे ॥ २ ॥

May Aditi shave the beard, may waters moisten with vitality. May Prajapati heal for long life and sight.

यह श्लोक सूर्य की स्तुति करता है, जो सभी का पोषण करता है और जीवन देता है। सूर्य की किरणें हमें ऊर्जा और स्वास्थ्य प्रदान करती हैं, जिससे हमारा जीवन दीर्घायु और तेजस्वी बनता है। प्रजापति (ब्रह्मांड का रचयिता) हमें दीर्घायु और उत्तम स्वास्थ्य प्रदान करें।

Kanda 6 · Verse 2

यथा हस्ती हस्तिन्यः पदेन पदमुद्युयुजे । यथा पुंसो वृष्यण्यत स्त्रियां निह्यन्यते मनः । एवा ते अघ्ने मनोऽधि वत्से नि हन्यताम् ॥ २ ॥

Yathā hastī hastinyāḡ padena padamuduyuje. Yathā puṁso vṛṣaṇyataḡ striyāṁ nihanyate manaḡ. Evā te aghnye mano'dhi vatse ni hanyatām.

जैसे हाथी अपनी हस्तिनी के पीछे-पीछे चलता है, और जैसे पुरुष का मन स्त्री में रम जाता है, वैसे ही हे अघ्ने (अग्नि की तरह तेजस्वी)! तुम्हारा मन भी इस बछड़े में लीन हो जाए।

Kanda 6 · Verse 2

अभि वर्धतां पर्यसाभि राष्ट्रेण वर्धताम् । ऋष्या सहस्रवर्चसेमौ स्तामनुपाक्षितौ ॥ २ ॥ Abhi vardhatāṁ payasābhi rāṣṭreṇa vardhatām. Rayā sahasravarcasemau stāmanupakṣitau.

Let the husband and wife grow with delicious food and drink and conjugal felicity by the inspiring state of the social order. Let the couple grow by a thousand fold wealth and lustre of honour without any set back ever.

यह श्लोक राष्ट्र की समृद्धि और ऋषियों की शक्ति की वृद्धि की कामना करता है, जिससे वे हमेशा सुरक्षित और समर्थ रहें।

Kanda 6 · Verse 2

यथा बाणः सुसंशितः परापतत्याशुमत् । एवा त्वं कासे प्र पत पृथिव्या अनु संवृतम् ॥ २ ॥

Yathā bāṇaḥ susaṁśitaḥ parāpatatyāśumat. Evā tvaṁ kāse pra pata pṛthivyā anu saṁvatam.

जैसे तीक्ष्ण बाण शीघ्रता से लक्ष्य पर पहुँचता है, वैसे ही तुम भी पृथ्वी पर सब ओर से घिरकर शीघ्रता से गिरो।

Kanda 6 · Verse 2

उग्रं पश्ये राष्ट्रभृत्किल्बिषणि यदक्षवृत्तमं दत्तं न एतत् । ऋणांन्नो नणर्मित्संमानो यमस्य लोके अधिरज्जुरयत् ॥ २ ॥

Ugrampaśye rāṣṭrabhṛtkilbiṣāṇi yadakṣa- vṛttamanu dattam na etat. Ṛṇānno nārṇamitsamāno yamasya loke adhirajjurāyat.

यह श्लोक बताता है कि जो व्यक्ति राष्ट्र का भरण-पोषण करने वाले को कष्ट देता है, वह पाप का भागी होता है। ऐसे व्यक्ति को मृत्यु के उपरांत यमलोक में दंड भोगना पड़ता है, जहाँ उसे पाश से बाँध दिया जाता है।

Kanda 6 · Verse 2

यौ ते बलास तिष्ठतः कक्षे मुष्कावपाश्रितौ । वेदाहं तस्य भेषजं चीपुद्रुभिभ्क्षक्षणम् ॥ २ ॥

I know the remedy for those two testicles that hang in the groin, supported by the scrotum.

हे बलवान, जो तेरे अंडकोषों के पास स्थित हैं, मैं उनके लिए औषधि जानता हूँ, जो चीपुद्रु से प्राप्त होती है।

Kanda 6 · Verse 2

अधरोऽधरं उत्तरेभ्यो गूढः पृथिव्या मोत्सर्पतु । वज्रेणावहतः शयाम् ॥ २ ॥

May the lower, hidden from the upper, not rise from the earth; may it be struck down by the thunderbolt.

यह श्लोक पृथ्वी से निकलने वाली ऊर्जा या शक्ति के बारे में है। यह कहता है कि पृथ्वी के भीतर छिपी हुई शक्ति, जो नीचे की ओर अधिक है, ऊपर की ओर उठे। यह शक्ति वज्र के समान दृढ़ता से स्थापित हो।

Kanda 6 · Verse 2

द्रुं हप्रत्नं जनयाजातां जATAनु वर्शीयस- स्कृधि ॥ २ ॥

Dṛṁhapratnān janayājātān jātānu varṣīyasa- skṛdhi.

यह श्लोक कहता है कि हे ईश्वर, आप ही सभी रत्नों को उत्पन्न करने वाले हैं और सभी प्राणियों के स्वामी हैं। आप ही हमें ज्ञान और शक्ति प्रदान करें।

Kanda 6 · Verse 3

सुनोता सोमपावने सोममिन्द्राय वज्रिणे । युवा जतेशानः स पुरुषूतः ॥ ३ ॥

Listen, O Soma-purifying ones, to the Soma for Indra, the wielder of the Vajra. He is young, victorious, and the lord of all, the one who inspires all beings.

हे सोमपान करने वाले इंद्र के लिए, जो वज्र धारण करते हैं, सोम का पान करो। वह युवा, शक्तिशाली और सभी का स्वामी है, वह सभी के द्वारा पूजनीय है।

Kanda 6 · Verse 3

येनावपत्सविता क्षुरेण सोमस्य राज्ञो वरुणस्य विद्वान् । तेन ब्राह्मणेो वपतेदमस्य गोमान्श्ववान् यमस्तु प्रजावान् ॥ ३ ॥

By the razor with which the wise Sun shaved King Soma and Varuna, so the Brahman shaves, possessing cattle and horses, and becoming prosperous.

जिस प्रकार सूर्य ने विद्वत्तापूर्वक क्षुर (धार) से सोम राजा और वरुण को सींचा, उसी प्रकार ब्राह्मण भी इस (यज्ञ) को धन-धान्य, घोड़े और पुत्रों से युक्त करके सींचता है।

Kanda 6 · Verse 3

यस्मा ऋणं यस्य जायामुपैमि यं याचमानो अभ्यैमि देवाः । ते वाच वाचदिषुर्मोत्त रं मह्देवपनी अप्सरस्सावधीतम् ॥ ३ ॥

Yasmā ṛṇaṁ yasya jāyāmupaimi yaṁ yācamāno abhyāimi devāḥ. Te vācaṁ vādiṣurmo'ttaraṁ madhdevapatnī apsarasāvadhītam.

यह श्लोक कहता है कि जिस ईश्वर से मैं ऋण लेता हूँ, जिसकी पत्नी के पास मैं जाता हूँ, और जिससे याचना करते हुए मैं भयभीत होता हूँ, वही ईश्वर मुझे महान ज्ञान और अप्सराओं के समान सुंदर वाणी प्रदान करें।

Kanda 6 · Verse 3

यो जिनाति तमन्विच्छं यो जिनाति तमिज्जिहि । जिनतो वज्र त्वं सीमन्तम्-उञ्छमनु पातय ॥ ३ ॥

He who conquers, seek him; he who conquers, pursue him. O Vajra, strike down the boundary of the conqueror.

जो विजेता को जीतता है, वह विजेता को जीतता है। हे विजेता, तुम अपने मस्तक पर विजय का मुकुट धारण करो।

Kanda 6 · Verse 3

यस्ते केशोऽवृषचते समूलं यशश्च वृश्चते । इदं तं विश्वभेषज्याभि षिञ्चामि वीरुधा ॥ ३ ॥

May this universal medicine anoint him who cuts off your hair, and with it, his fame from the root.

जो व्यक्ति किसी के केश (बाल) को जड़ से काटता है, वह उसके यश को भी काटता है। ऐसे व्यक्ति पर मैं समस्त औषधियों और जड़ी-बूटियों से युक्त जल का अभिषेक करता हूँ।

Kanda 6 · Verse 8

यथा वृक्षं लिबुजा समन्तं परिष्वजे । एवा परि ष्वाजस्व मां यथ मां कामिन्यसो यथा मांन्नपागं असः ॥ १ ॥

O Devas, divinities of nature and humanity, come by the paths you take to cover and stall the force of demons, and give us peace and a happy home.

जैसे लता वृक्ष को चारों ओर से जकड़ लेती है, वैसे ही तुम मुझे आलिंगन करो, जिससे मैं तुम्हारी हो जाऊँ और तुम्हारे बिना न रह सकूँ।

Kanda 6 · Verse 10

पृष्ठिव्यै श्रोत्राय वनस्पतिभ्योऽ ग्रयेऽधिपतये स्वाहा ॥ १ ॥

Whose bond is kissing and caress, and love charm is fascination in the heart, those vibrations of sense and love, creators of the honey sweets of life, bind her in love with me.

पृथ्वी, श्रोत्र (सुनने की शक्ति), वनस्पति और अग्नि के अधिपति को यह आहुति समर्पित है। यह श्लोक प्रकृति के विभिन्न तत्वों और उनके नियंत्रकों के प्रति कृतज्ञता और समर्पण व्यक्त करता है।

Kanda 6 · Verse 10

प्राणायान्तरिक्षाय वयोभ्यो वायवेऽधिपतये स्वाहा ॥ २ ॥

Homage to earth, ear, herbs and trees and Agni, presiding power of the earth.

यह श्लोक प्राणों के लिए, अंतरिक्ष के लिए, वायु के लिए और वायु के अधिपति के लिए समर्पित है, जो हमें जीवन शक्ति प्रदान करते हैं। यह उन शक्तियों के प्रति कृतज्ञता व्यक्त करता है जो हमारे अस्तित्व और ब्रह्मांड के संतुलन को बनाए रखती हैं।

Kanda 6 · Verse 15

उत्तमो अस्योपधीनां तव वृक्षा उपस्तयः । उपस्तिरस्तु सोऽस्माकं योऽस्माँ अभितासति ॥ १ ॥

O herbal sanative, O soma, you are the best of herbs, trees are lower than you, subordinate. O lord, Prajapati, whoever wants to enslave us, let him be down under us, subordinate, not even equal.

यह श्लोक कहता है कि वृक्ष उत्तम आश्रय हैं, और जो हमें आश्रय देता है, वही हमारा सच्चा आश्रय है। यह ईश्वर या किसी ऐसे व्यक्ति के प्रति कृतज्ञता व्यक्त करता है जो हमें सुरक्षा और सहारा प्रदान करता है।

Kanda 6 · Verse 26

अवं मा पाप्मन्त्सुज वशी सन्म dayaसि नः । आ मा भद्रस्य लोके पाप्मन्धेहयविहृतम् ॥ १ ॥

Ava mā pāpmantsṛja vaśī sanmdayāsi naḥ. Ā mā bhadrasya loke pāpmandhehyavihṛtam.

हे पाप से रहित देव, मुझ पर दया करें और मुझे अपने वश में करें। मुझे कल्याण के लोक में ले चलें, जहाँ पाप का प्रवेश न हो।

Kanda 6 · Verse 26

यो नः पाप्मन्न जहासि तं त्वा जहिमो वयम् । प्रथमानु व्यावर्त्तनेऽन्यं पाप्मानं पद्यताम् ॥ २ ॥

Yo naḥ pāpmanna jahāsi tamu tvā jahimo vayam. Pathāmanu vyāvartane'nyaṁ pāpmānu padya- tām.

हे पाप, जो तुम हमें नहीं छोड़ते, हम तुम्हें नष्ट करते हैं। जैसे ही तुम पीछे हटते हो, कोई दूसरा पाप उत्पन्न हो जाता है।

Kanda 6 · Verse 32

अन्तर्दवे जुहुता स्वैं ेतद्धातूधानक्षयणेन घृतेन । आरद्राक्षांसि प्रति दह त्वमग्ने न नौ गृहाणमुप तीतपासि ॥ १ ॥

O Agni, by offering yourself with ghee, burn away our inner impurities and sins, so that we may not be consumed by them.

हे अग्निदेव, अपने तेज रूपी घृत से हमारे अंतर्मन की अशुद्धियों को जला दीजिए, जिससे हम पापों से मुक्त होकर आपके दिव्य प्रकाश में निवास कर सकें।

Kanda 6 · Verse 39

यशो हविर्वर्धतामिन्द्रजूतं सहस्रवीर्यं सुभूतं सहस्कृतम् । प्रसस्वीर्णमनु दीर्घाय चक्षंसे हविष्मन्तं मा वर्धय ज्येष्ठ- तातये ॥ १ ॥

May Indra's power, amplified by offerings, increase our glory and strength. May our prosperity be long-lasting, and may we be filled with devotion for the elder.

यह श्लोक इंद्र द्वारा प्रेरित, हविष्य से बढ़कर, सहस्रों वीर्यों से युक्त, उत्तम रूप से निर्मित और सम्मानित यश की वृद्धि की प्रार्थना करता है। यह प्रार्थना दीर्घायुष्य और हविष्य से युक्त होकर ज्येष्ठ पिता के लिए भी वृद्धि की कामना करती है।

Kanda 6 · Verse 40

अच्छं न इन्द्रं यशसं यशोभिरयशस्विनं नमसाना वि ध े म । स नो रा स्व राष्ट्रम ि न्द्रजूतं तस्य ते र ा तौ यशसः स्याम ॥ २ ॥

May we, through our devotion, praise the glorious Indra, whose fame is unmatched, and in his divine favor, may we possess a prosperous kingdom, rich in his glory.

हे इन्द्रदेव, हम आपकी स्तुति करते हैं, जो यश से युक्त हैं और यश के दाता हैं। आपकी कृपा से हम धन-धान्य से परिपूर्ण राष्ट्र के स्वामी बनें और आपके यश में सहभागी हों।

Kanda 6 · Verse 40

अभयं द्यावापृथिवी इहास्तु नोऽभयं सोमः सविता नः । कृणोतु । अभयं नोऽस्तूर्वन्तारिक्षां समस्ऋषीणां च हविषाभयं नो अस्तु ॥ १ ॥

Abhayaṁ dyāvāpṛthivī ihāstu no'bhayaṁ somaḥ savitā naḥ kṛṇotu. Abhayaṁ no'stūr'vantarikṣaṁ saptar'ṣiṇām ca haviṣābhayaṁ no astu.

यह श्लोक शांति और सुरक्षा की प्रार्थना करता है। यह कहता है कि स्वर्ग और पृथ्वी, सोम और सूर्य हमें भय से मुक्त करें। साथ ही, यह प्रार्थना है कि अंतरिक्ष और ऋषियों के हविष्य से भी हमें अभय प्राप्त हो।

Kanda 6 · Verse 45

दुःस्वप्न-नाशनं देवता, अंगिरा, प्रचेता, यम ऋषि पुरोऽपैहि मनस्पाप किमहंस्तानि शंससि । पारेहि न त्वां कामये वृक्षां वनानि सं चर गृहेषु गोषु मे मनः॥ १ ॥

Go off, evil of the mind, why do you present things undesirable? Keep off. I do not want you. Gad about woods and trees. My mind is in and with the home and homely thoughts and perceptions.

यह श्लोक देवताओं, अंगिरा, प्रचेता और यम जैसे ऋषियों से दुःस्वप्नों को दूर करने की प्रार्थना करता है। यह मन को अशांत करने वाले विचारों से दूर जाने का आग्रह करता है, क्योंकि वे व्यक्ति को नुकसान पहुंचा सकते हैं। श्लोक में कहा गया है कि व्यक्ति को जंगल और वृक्षों में घूमना चाहिए, लेकिन उसका मन घर और गायों में ही लगा रहता है।

Kanda 6 · Verse 45

अवशसां निःशसां यत्पराशसोपरिमा जाग्रतो यत्स्वपन्तः । अग्निर्विश्वान्यपा दुष्कृतान्यद्वारे अस्माद्धधातु ॥ २ ॥

Whatever sins we have committed whether out of jealousy, or hate or callousness and enmity while awake or asleep, consciously or unconsciously, may Agni, light of life, ward off and keep away all those undesirable thoughts and deeds of the world from us.

यह श्लोक कहता है कि जो व्यक्ति जागृत अवस्था में या सोई हुई अवस्था में भी, अपने मन को वश में रखता है, वह सभी पापों और दुष्कर्मों से मुक्त हो जाता है। अग्नि की तरह, जो सब कुछ भस्म कर देती है, वह आत्मा भी सभी बुराइयों को नष्ट कर देती है।

Kanda 6 · Verse 54

इदं तद्युज उत्तरन्मिन्द्रं शुष्म्याव्ये । अस्य क्षेत्रं श्रियं महीं वृष्टिरेव वर्धया तृणम् ॥ १ ॥

I join this and that, the ruler and the higher Rashtra, the socio-governing order, and I refine and annoint the ruler for higher attainments for the Order. O Lord Omnipotent of this cosmic order, I pray, raise his ruling order, his glory, and the splendour of the Order, as rain augments the growth of grass.

यह श्लोक इंद्र की शक्ति का वर्णन करता है, जो अत्यंत बलवान हैं। उनकी शक्ति से ही भूमि की शोभा और घास बढ़ती है, जैसे वर्षा से सब कुछ हरा-भरा हो जाता है।

Kanda 6 · Verse 54

Idaṁ tadyuja uttaramiṁdraṁ śumbhāmyāṣṭaye. Asya kṣatraṁ śriyaṁ mahīṁ vṛṣṭiriva vardhayā tṛṇam.

May this offering, like the rains that nourish the earth, increase the strength and glory of Indra.

यह श्लोक इंद्र को संबोधित है, जो अपनी शक्ति और ऐश्वर्य को बढ़ाने की प्रार्थना कर रहा है। वह चाहता है कि इंद्र उसकी शक्ति, धन और समृद्धि को वर्षा की तरह बढ़ाएँ, जिससे वह तृण की तरह फले-फूले।

Kanda 6 · Verse 54

अस्मै क्षत्रमग्निषोमावस्मै धारयतं ऋषिम । इमं राष्ट्रस्याभीवर्गे कृणुतं युज उत्तरम् ॥ २ ॥

O Agni and Soma, grant him strength and uphold him as a sage. Make him the supreme leader of the nation, a perfect union.

हे अग्नि और सोम, इस क्षत्रिय को शक्ति प्रदान करें और ऋषियों को धारण करें। इस राष्ट्र के उत्थान के लिए इसे एक शक्तिशाली योद्धा बनाएं।

Kanda 6 · Verse 54

Asmai kṣatramagniṣomāvasmai dhārayataṁ rayim. Imaṁ rāṣṭrasyābhivarge kṛṇutaṁ yuja uttaram.

May Agni and Soma protect this warrior and bestow wealth upon him. May they make him victorious in the advancement of the nation.

हे अग्नि और सोम, इस क्षत्रिय को धन-धान्य से परिपूर्ण करें। इसे राष्ट्र के उत्थान के लिए, विजय के पथ पर अग्रसर करें।

Kanda 6 · Verse 57

इदमिदां उ भेषजमृदं रुद्रस्य भेषजम्। येनेषुमेकतेजनं शतशल्यामपब्रवत्॥ १ ॥

This is the medicine, the medicine of Rudra, by which he dispelled the sharpness of arrows and the multitude of their barbs.

यह औषधि है, यह रुद्र की औषधि है, जिसने एक बाण से सौ घावों को दूर कर दिया।

Kanda 6 · Verse 57

जालैषैणोभिः सिञ्चत जालाषैणोपे सिञ्चत। भेषजं तेन नो मृड जीवासं॥ २ ॥

May the waters of life, poured forth by the net of desire, nourish and heal us, bringing us peace and well-being.

हे प्रभु, अपनी कृपा के जाल से हमें सींचिए, क्योंकि आपके प्रेम के जल से ही हमें शांति और जीवन मिलेगा।

Kanda 6 · Verse 57

शं च नः शं च नः मा च नः विश्वं नो अस्तु भेषजं सर्वं॥ ३ ॥

May all the universe be a healing balm for us, bringing us peace and well-being.

यह श्लोक शांति और कल्याण की कामना करता है। यह कहता है कि संपूर्ण विश्व हमारे लिए औषधि बने, जिससे हमें सभी प्रकार के कष्टों से मुक्ति मिले और हम पूर्ण रूप से स्वस्थ रहें।

Kanda 6 · Verse 59

अनडुद्भ्यस्त्वं प्रथमं धेनुभ्यस्त्वम अधैनावे वयासे शर्म यच्छ चतुष्पदे ॥ १ ॥

You are the first to the bull, and to the cows. Grant prosperity and protection to the birds and the four-footed creatures.

हे ईश्वर, आप बैलों को शक्ति देते हैं, गायों को पोषण देते हैं, और सभी चौपायों को सुख और सुरक्षा प्रदान करते हैं।

Kanda 6 · Verse 71

यदन्नमद्भिर्बहुधा विरूपं हिरण्यमश्वमुत गामजाविम् । यदेव किं च प्रतिजगृहाहमग्निष्टद्होता सुहुतं कृणोतु ॥ १ ॥

Whatever food I eat, of many forms in many ways, whatever I have received in the form of gold, horses, cows, goats and sheep, whatever I have received and given in exchange, may Agni, Almighty performer of cosmic yajna, turn all that into the yajnic mode of

हे अग्निदेव, जो अन्न, जल, सोना, घोड़े, गाय, बकरी और भेड़ आदि विभिन्न प्रकार की वस्तुएँ मैंने ग्रहण की हैं, उन सबको आप उत्तम आहुति के रूप में स्वीकार करें।

Kanda 6 · Verse 74

सं वः पृच्यन्तां तन्वंः । सं मनांसि समु व्रता । सं वोऽयं ब्रह्मोत्पतिभर्गुः । सं वो अजीगमत् ॥ १ ॥

Sam vah prcyantām tanvaḥ sam manāmsi samu vratā. Sam vo'yam brahmaṇaspati'rbhagah sam vo ajīgamat.

आपकी सेवा में प्रस्तुत है संस्कृत श्लोक का सरल और स्पष्ट हिंदी अनुवाद: हे देवगण, आपकी कायाएँ परस्पर मिलें, आपके मन एक हों और आपके संकल्प एक साथ हों। यह ब्रह्म (ईश्वर) अपनी उत्पत्ति के साथ आपको प्राप्त हो और आपको पूर्णता प्रदान करे।

Kanda 6 · Verse 80

अन्तरिक्षेण पतति विश्वं भूतावाचके शत् । शुनों दिव्स्य यन्महस्तेना ते हुविषां विघेम ॥ १ ॥

Antarikṣeṇa patati viśvā bhūtāvacākaśat. Śuno divyasya yanmahaste nā te aviṣā vidhema.

यह श्लोक कहता है कि संपूर्ण विश्व अंतरिक्ष में विचरण करता है, जो सभी प्राणियों का सूचक है। हम उस महान दिव्य प्रकाश से, जो स्वर्ग से आता है, अपनी आहुतियाँ अर्पित करते हैं।

Kanda 6 · Verse 80

ये त्रयः कालकाञ्जा दिवि देवान्श्रिताः । तान्त्सर्वीन्हह ऊतयेऽस्मा अरिष्टातये ॥ २ ॥

Ye trayaḥ kālakāñjā divi devā-iva śritāḥ. Tāntsarvānāhva ūțaye'smā ariṣṭatāțaye.

यह श्लोक कहता है कि स्वर्ग में रहने वाले तीन काल (भूत, वर्तमान, भविष्य) देवताओं के आश्रित हैं। हम उन सभी की रक्षा और कल्याण के लिए हैं।

Kanda 6 · Verse 93

यमो मृत्युर्धमराजो निर्ऋथो बभ्रुः शर्वाऽस्ता नीलशिखण्डः । देवजनाः सेनयोत्तस्थिवांसं अस्माकं परि वृञ्जन्तु वीरान् ॥ १ ॥

Yama, cosmic controller and law giver, Death, the destroyer of sinners, the giver of pain, the giver of nourishment, the violent force, the archer, the giver of shelter and settlement, noble people of brilliance and

यम, मृत्यु, धर्मराज, निर्ऋति, बभ्रु, शर्व, अस्ता, नीलशिखण्ड जैसे नामों से पुकारे जाने वाले देवगण हमारी रक्षा करें और हमारे वीरों को चारों ओर से घेरकर सुरक्षित रखें।

Kanda 6 · Verse 97

अभिभूर्यज्ञोऽभिभूरग्निभिर्भिः। सोमोऽभिभूरिन्द्रः । अभ्यंश् विश्वाः पूर्तना यथासन्न्येवा विद्हेमाग्निहोत्रा इदं हविः ॥ १ ॥

Yajna is victor over the negativities of life; Agni, light, fire, leader, is victor; Soma, moon, soma, peace, is victor; Indra, omnipotence, is victor. Let us offer this havi of our total activity of life into the yajnic fire of life in such a way that we may be victors over negativities, hate, jealousy and enmity in all our battles of life.

यह श्लोक बताता है कि यज्ञ, अग्नि, सोम और इंद्र सभी श्रेष्ठ हैं। जिस प्रकार सभी युद्धों में विजय प्राप्त होती है, उसी प्रकार हम भी अग्निहोत्र के इस हविष्य से सब कुछ प्राप्त कर लें।

Kanda 6 · Verse 102

यथायं वाहो अश्विन सुमैति सं च वर्तते । एवा मामभि ते मनः सुमैतु सं च वर्तताम् ॥ १ ॥

Just as this chariot of the Ashvins moves smoothly and turns together, so may your mind come to me and turn with mine.

जैसे यह वायु अश्विनी (सूर्य) के साथ अच्छी तरह से जाती है और मिलती है, वैसे ही आपका मन मेरे साथ अच्छी तरह से जाए और मिले।

Kanda 6 · Verse 107

विश्वजित् त्रायमाणाभ्यां मा परि देहि । त्रायमाणे द्विपाच्च सर्वं नो रक्षा चतुष्पाद्यच्च नः स्वम् ॥ १ ॥

Do not abandon me to the two protectors, the world-conquerors. Protect us from the four-footed and from all that is ours.

हे विश्व को जीतने वाले, रक्षा करने वाले देवों! मुझे मत छोड़ो। द्विपाद (मनुष्य) और चतुष्पाद (पशु) सभी की रक्षा करो, और हमारे सब कुछ की रक्षा करो।

Kanda 6 · Verse 107

त्रायमाणे विश्वजिते मा परि देहि । विश्वजिद् द्विपाच्च सर्वं नो रक्षा चतुष्पाद्यच्च नः स्वम् ॥ २ ॥

Protecting the world-conqueror, do not abandon me. May the world-conqueror protect us from the two-footed and the four-footed, and from all that is ours.

हे विश्व को जीतने वाले प्रभु, मुझे अपने आश्रय में ले लो, मुझे कभी मत छोड़ना। आप द्विपाद (मनुष्य) और चतुष्पाद (पशु) दोनों से हमारी रक्षा करें, और जो कुछ भी हमारा है, उसकी रक्षा करें।

Kanda 6 · Verse 114

यद्देवा देवहेडनं देवासश्चकृमा वयम् । आदित्यास्तस्मान्नो यूयमृतस्येन मुञ्चत ॥ १ ॥

O Adityas, if we have committed any offense against the gods, we pray that you may deliver us from the consequences of that untruth.

हे देवगण, यदि हमने कभी देवताओं का अपमान किया हो, तो हे आदित्यगण, आप हमें सत्य के मार्ग से मुक्त करें।

Kanda 6 · Verse 114

ऋतस्येतेनादित्या यजत्रा मुञ्चतेह नः । यज्ञं यज्ञावाहसः शिक्षन्तो नोपशकेम ॥ २ ॥

O Adityas, worthy of worship, by this ritual, free us from bondage. May we, learning the essence of sacrifice, attain the divine.

हे पूजनीय आदित्यगण, इस यज्ञ के माध्यम से हमें इस बंधन से मुक्त करें। हम यज्ञ को भलीभाँति संपन्न करने में समर्थ नहीं हो पा रहे हैं।

Kanda 6 · Verse 114

मेदस्वता यजमानाः स्तुचाज्यानि जुहूतः । अकृष्मा विश्वे वो देवाः शिक्षन्तो नोप शेकिम ॥ ३ ॥

May the gods, seeing our offerings of ghee and praise, grant us strength and knowledge, so that we may not falter in our devotion.

हे यजमानों, तुम मेदस्वता (समृद्धि से युक्त) होकर स्तुति और आहुतियों को अर्पित करो। हे विश्व के देवों, हम तुम्हें जानते हैं और तुम्हारी शिक्षाओं का पालन करते हैं, हम तुम्हें नहीं भूलेंगे।

Kanda 6 · Verse 115

यद्धिद्रांसो यदविद्रांस एंनसि चक्रमा वयम् । यूयं नस्तस्मान्मुञ्चत विश्वे देवाः सजोषसः ॥ १ ॥

Yadvidvāṁso yadavidvāṁsa enāṁsi cakr̥mā vayam. Yūyaṁ nastasmānmuñcata viśve devāḥ sajoṣasaḥ.

हे विश्व के सभी देवताओं, हम चाहे जानते हुए या अनजाने में जो भी पाप करें, आप सब मिलकर हमें उससे मुक्त करें।

Kanda 6 · Verse 116

यदि जाग्रद्यदि स्वप्नेन एनस्योऽकरम् । भूतं मा तस्माद्द्रव्यं च द्रुपादादिव मुञ्चताम् ॥ २ ॥

Yadi jāgrad yadi svapnena enasyo'karam. Bhūtaṁ mā tasmādbhavyaṁ ca drupadādiv muñcatām.

यदि मैंने जागते हुए या स्वप्न में कोई भी अनजाने में पाप किया हो, तो हे प्रभु, उस पाप से मुझे वैसे ही मुक्त कर दें जैसे लकड़ी के टुकड़े को आग से मुक्त कर दिया जाता है।

Kanda 6 · Verse 120

यदान्तरिक्षं पृथिवीमुत द्यां यन्मातरं पितरं वा जिहिंसिम । अयं तस्मादार्हपत्यो नो अग्निрудिनयति सुकृतस्य लोकम् ॥ १ ॥

May this sacred fire, our household deity, purify us from any harm caused to the earth, sky, or heavens, or to our parents, and lead us to the realm of good deeds.

जब मैंने आकाश, पृथ्वी या माता-पिता को कष्ट पहुँचाया हो, तो यह अग्नि, जो हमारे घर की रक्षक है, हमें अच्छे कर्मों के लोक में ले जाए।

Kanda 6 · Verse 128

शक्रधूमं नक्षत्राणि यद्राजांन मकुर्वत । भद्रांहम सै प्रायच्छन्निदं राष्ट्र म सादिति ॥ १ ॥

When the king, like the smoke of Indra's sacrifice, did not uphold the stars (righteousness), the nation, devoid of auspiciousness, was lost.

यह श्लोक कहता है कि जब देवताओं के राजा इंद्र ने नक्षत्रों को अपना राज्य नहीं बनाने दिया, तो उन्होंने राष्ट्र को कल्याण प्रदान किया। यह राष्ट्र को देवताओं की कृपा से प्राप्त हुआ।


Amaranath Amar


www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)  

"Bharathiya Sanatana Dharmam" and Sanatana Dharm & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.